Dziedziczenie ustawowe, scheda spadkowa

W tym miejscu przygotowałem dla Ciebie kilka podstawowych informacji dziedziczeniu ustawowym i schedzie spadkowej  przedstawionych w formie pytań i odpowiedzi. Mam nadzieję, że lektura pozwoli Ci uporządkować myśli i sformułować pytania, na które chętnie Ci odpowiem podczas spotkania w Kancelarii.

 

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

 

Jak wygląda kolejność dziedziczenia?

 

W pierwszej kolejności na podstawie ustawy dziedziczą małżonek oraz dzieci spadkodawcy, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta spadku. Jeśli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, ale pozostawiło swoje dzieci, to dzieci te dziedziczą udział mu przypadający w częściach równych.

 

Jeśli spadkodawca w ogóle nie miał dzieci, lub nie ma już żadnego żyjącego potomstwa jego dzieci, to wraz z małżonkiem dziedziczą rodzice spadkodawcy. Udział spadkowy rodziców wynosi po jednej czwartej spadku na każdego rodzica. 

 

Jeśli natomiast któryś z rodziców nie dożył otwarcia spadku, to jego udział dziedziczy rodzeństwo spadkodawcy w częściach równych, a w przypadku śmierci rodzeństwa udział dziedziczą dzieci rodzeństwa w częściach równych.

 

Udział małżonka dziedziczącego razem z rodzicami, rodzeństwem lub zstępnymi rodzeństwa zawsze wynosi połowę spadku.

 

Jeśli nie ma żadnej z wyżej wskazanych osób to spadek z mocy ustawy dziedziczą dziadkowie.

 

Kiedy dziedziczą pasierbowie?

 

Pasierbowie (a więc dzieci małżonka spadkodawcy) dziedziczą w przypadku braku małżonka oraz krewnych powołanych do dziedziczenia, ale jedynie w sytuacji, gdy nie żyją ich rodzice naturalni.

 

Czy małżonek pozostający w separacji dziedziczy z ustawy?

 

Małżonek pozostający w separacji nie jest powołany do dziedziczenia z ustawy, może dziedziczyć na podstawie powołania z testamentu.

 

Kiedy małżonek nie dziedziczy z ustawy?

 

Małżonek nie dziedziczy jeśli spadkodawca przed śmiercią wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z wyłącznej winy tego małżonka, o ile żądanie to było uzasadnione. Co istotne pozbawienia prawa dziedziczenia z ustawy następuje dopiero na podstawie orzeczenia sądu wydanego w wyniku złożenia stosownego pozwu przez któregokolwiek z pozostałych spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia z małżonkiem. Powództwo takie można wytoczyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie później jednak niż rok od jego otwarcia.

 

SCHEDA SPADKOWA

 

Czym jest scheda spadkowa?

 

W przepisach nie ma definicji schedy spadkowej. Można przyjąć, że jest to majątek pozostały po spadkodawcy, przy czym na ten majątek składa się to co spadkodawca pozostawił po sobie w momencie śmierci jak również to, co w formie darowizny rozdysponował na rzecz zstępnych lub małżonka.

 

Na czym polega i kiedy mamy do czynienia z zaliczeniem na schedę spadkową?

 

Obowiązek zaliczenia darowizn i zapisów windykacyjnych na schedę spadkową występuje jedynie w przypadku dziedziczenia ustawowego i  co do zasady tylko pomiędzy zstępnymi i małżonkiem spadkodawcy.

 

Kiedy nie ma obowiązku zaliczania darowizn i zapisów windykacyjnych na schedę spadkową?

 

Zasadą jest obowiązek zaliczania darowizn i zapisów na schedę spadkową. Obowiązek ten odpada jeśli w oświadczeniu spadkodawcy (np zawartym w akcie notarialnym sporządzanym przy darowiźnie nieruchomości) spadkodawca wyraźnie zaznaczył, że majątek ten nie podlega zaliczeniu na schedę spadkową, lub jeżeli taką wolę spadkodawcy da się ustalić na podstawie okoliczności towarzyszących darowiźnie lub sporządzeniu zapisu windykacyjnego. Zaliczeniu na schedę spadkowa nie podlegają również drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte. 

 

Czy jeżeli wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego przerasta wartość przysługującej mi schedy spadkowej, to będę zobowiązany do zwrotu nadwyżki pozostałym spadkobiercom?

 

W takiej sytuacji spadkobierca nie będzie zobowiązany do zwrotu nadwyżki, ale również nie będzie uwzględniony przy dziale spadku. 

 

W jaki sposób oblicza się wartość schedy spadkowej?

 

Zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn lub zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu.

 

W jaki sposób obliczyć wartość przedmiotu darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu na schedę spadkową?

 

Wartość darowizny  oblicza się uwzględniając jej stan z chwili dokonania, a według cen z chwili działu spadku. Wartość zapisu windykacyjnego określa się według stanu z chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) a według cen z chwili działu spadku.